Türkiye'nin Değerleri Koruma Altında...

Ayasofya Kilisesi-Süleymaniye Camii

ENVANTER FİŞİ
GENEL BİLGİLER
Yapı Adı
Ayasofya Kilisesi-Süleymaniye Camii
Envanter No
39-08-484
Yapı Türü
Dini
Yapım Tarihi
8. yy. sonu- 9. yy. başı
Yaptıran
Yapan
Vakfiye
Kitabe
Mimari Çağı
Bizans
Genel Tanım
İlçe merkezinde kalenin bulunduğu tepe üzerinde, iç sur ile dış sur arasındaki alanda yer almaktadır.
KONUM
İlçe
Vİze
Mahalle Köy
Kale Mahallesi
Belde
Mevki
Mahalle İçi
Sokak
Hisar Caddesi
Ada
206
Pafta
Parsel
5
Yüzölçümü
1636
Nitelik
Cami
Harita No
YAPI ÖZELLİKLERİ
Kat Adedi
Malzeme
Taş-Tuğla
Yapım Tekniği
Kagir
Elektrik
Var
Isıtma
Var
Kanalizasyon
Var
Ayrıntılı Tanım
Kilisenin zemin planı bazilika, örtü sistemi ise haç planlıdır. Bazilikal düzendeki mekan, üçer sütundan oluşan, iki sütun dizisiyle üç nefe ayrılmıştır. Kemerler ile birbirine bağlanan bu sütunlardan her bir dizide sadece birer tanesi durmaktadır. Diğerleri daha geç bir dönemde kalınlaştırılarak paye haline getirilmiştir. Orta nefin üstünde pandantifli büyük bir kubbe bulunmaktadır. On altı kenarlı bir kasnak üzerine oturan kubbe elips şeklindedir. Kubbenin ağırlığını taşıyan dört büyük beşik tonozun örttüğü kısımlar haç kollarını meydana getirir. Alt katın aksine kilisenin üst katı haç planlıdır. Kilisenin apsisi içeriden yarım yuvarlak, dışarıdan ise yedi kenarlıdır. Apsisin güneyinde yer alan yan hücrenin apsisi de içten yarım yuvarlak, dıştan ise beş kenarlıdır. Apsisin kuzeyinde yer alan hücre dıştan orijinal niteliğini kaybetmiştir. Yan nefler sütunları duvarlara bağlayan kemerlerin yardımıyla dörder bölüme ayrılmıştır. Bu bölümler ikişer tane olmak üzere hem beşik tonoz hem de çapraz tonozlarla örülmüştür. Güney nef duvarında iki niş yer almaktadır. Güney nefinin en batısında yer alan birinci niş, sonraki bir dönemde eklenmiştir. İkinci niş ise yapı ile aynı tarihte yapılmış olup, güney nef duvarının neredeyse tam ortasında yer alan bir mezar arcosoliumudur. Kilisenin narteks kısmı üç bölümden oluşmaktadır. Bunlardan ortadaki beşik tonozla örtülmüştür. Bu tonozun üstünde bir galeri bulunmaktadır. Bina camiye çevrildiğinde güneydeki bölümün içine minarenin kaidesi inşa edilmiştir. Kuzeydeki bölümün içinde ise galeriye bağlantıyı sağlayan bir ahşap merdiven bulunmaktadır. Arcosoliumun üzerinde fresko kalıntıları bulunmaktadır. Sahnede üç figür olduğu anlaşılmıştır. Ortadaki figür tahtta oturan Pantokrator İsa, sağ tarafında elini ona doğru uzatarak yönelmiş Meryem, diğer tarafta ise bir melek figürü yer almaktadır. Bu bir deesis sahnesidir. Ayrıca kilisenin batı iç duvarında ve narteks kısmında da fresko kalıntıları bulunmaktadır. Güneybatı tarafındaki payede bulunan beyaz, kırmızı, pembe renkli bezeme Palailogoslar dönemi tekniğine benzemektedir.
BUGÜNKÜ DURUMU
Koruma Durumu
ORTA
Taşıyıcı Durumu
İYİ
Dış Yapı
İYİ
Üst Yapı
İYİ
İç Yapı
ORTA
Süsleme
ORTA
Rutubet
BOŞ
Özgün Kullanım
Kilise
Bugünkü Kullanım
Cami
Önerilen Kullanım
Cami
Sahibi
Vakıflar Genel Müdürlüğü
Koruma Derecesi
Anıtsal
1
Çevresel
0
Aykırı
0
Sorumlu Kuruluş
Vakıflar Genel Müdürlüğü
Yapılan Onarımlar
Yapı Osmanlı döneminde camiye çevrilmiş ve bu dönemde büyük onarımlar geçirmiştir. Yapının bütün kuzey cephesi ile kubbenin yarısı yeni baştan inşa edilmiştir. Yapının döşemesi yükseltilmiş, yan apsislerden kuzeydeki dıştan poligonal olarak orijinal biçimini kaybetmiş ve düz bir duvarla örülmüştür. Daha sonraki bir dönemde de örtüyü taşıyan dört sütun kalınlaştırılarak paye haline getirilmiştir. 19. yüzyılda yapılan bir onarımda binanın içine bir ahşap mahfil inşa edilmiş, bu ahşap konstrüksiyonun bir kısmı dışarıya da aksetmiştir. Giriş cephesinde, cümle kapısının üstünde daha önce yer alan ikiz veya üçüz pencereler büyük olasılıkla yıkıldığından, 19. yüzyılda bu kısım ampir üslubunda bir kaplama ile kapatılmıştır. 1983-84 yıllarındaki restorasyon çalışmalarında yarım daire planlı büyük bir apsise ait tuğladan alt yapı ortaya çıkarılmıştır. Şimdiki binanın üç apsisli doğu cephesinden daha dar olan bu apsisin erken dönem kilisesine ait olduğu tahmin edilmektedir. 1979-84 yılları arasında ve 1995 yılında Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından restorasyon çalışmaları yapılmıştır.
Koruma Bölge Kurulunca Rölöve, Restitisyon ve Restorasyon Projeleri onaylanmıştır.
Gözlemler
Yapıda yakın zamanda kapsamlı bir restorasyon çalışması yapılmıştır. Güneybatı dış köşesinde yapının dokusuyla uyumsuz bir minaresi bulunmaktadır. Yapının çevre duvarlarında ve dış çevre bahçe düzenlemesinde devşirme malzemeler kullanılmıştır. Bu devşirme malzemeler; güney cephede duvarının alt kısmında, batı cephesinin güneye yakın kısımlarında ve alt taraftaki kapatılan pencerelerde görülmektedir. Ayrıca yapının ön cephesinin pencere açıklıkları kapatılmış, kapı ve pencere doğramaları yenilenmiştir.
EKLER
Fotoğraf
Var
Rölöve Projesi
Var
Rapor
Var
Restorasyon
Var
Harita
Var
Kroki
Var
Kitabe Sayısı
Vakfiye Sayısı
0
DİĞER
Kontrol Eden
Kurul Onayı No
11.09.1991-949
Kurul Açıklama
Revizyon
Kurul Kararları
Yayın Dizini
Bauer-Klein 2006:338-342, res.1-11 / Mango 1968b:10, 1978:96 / Ötüken-Ousterhout 1989:138-142 / Dirimtekin 1961b:18 / Eyice 1969a:328-330 /TAYEx 22.04.2008
Hazırlayanlar